بنه در روستا طالب آباد

بنه

واحد زراعی جمعی کهن که براساس آن تعدادی زارع صاحب نسق بر اساس تقسیم کار

مبتنی بر امتیازات اقتصادی و اجتماعی ،در یک یا چند قطعه زمین،با حمایت آشکار و

پنهان مالک،به صورت مشترک و جمعی به کشت و زرع می پرداختند.

نیروی شخم (گاو کار)،مقدار آب معین(اغلب یک شبانه روز)،بند مورد نیاز و ابزار کار لازم

متعلق به بنه،از ضرورت های اولیه تشکیل بنه بود تا فعالیت آن به مدت یکسال زراعی

با بازدهی همراه باشد.

یک روستا بر اساس مدار گردش آب از چند بنه تشکیل می گردد که وسعت هر بنه با

مقدار حجمی آب و مقدار معین زمین قابل کشت در ارتباط بود،اندازه بذر افکن زمینهای

بنه های یک روستا به مانند روستای طالب آباد راگا تقریبا و اندازه مقدار آب آنها

تحقیقا مساوی بود.

عضویت دهقانان در بنه به برخورداری از حق نسق،سکونت مستمر در آبادی،آگاهی از

کشت و رز برزگران و موافقت ارباب و یا نماینده او بستگی داشت.مدت عضویت هر زارع

در یک بنه معمولا یکسال زراعی بود،اما این عضویت امکان داشت سالهای متمادی نیز

ادامه یابد و یا در پایان یکسال زراعی،زارع از بنه ای به بنه دیگر تغییر جا دهد.عضو ساده

بنه ،یعنی برزگر(پابنه) می توانست با توجه به کار و آگاهی خود تا مقام سر بنه ارتقا

یابد.تعویض اعضا بنه معمولا توسط آبیاران صورت می گرفت که ممکن بود اجباری

و یا اختیاری باشد.

سهم محصول سالانه هر عضو بستگی به جایگاه و موقعیت او در بنه داشت:

به آبیار(سربنه)بیشترین سهم عرفی و به برزگر کمترین سهم از محصول برداشتی

تعلق می گرفت،با این حال،تحرک اقتصادی و اجتماعی و رقابتهای پنهانی در بنه

اجتناب ناپذیر بود.

دوام بنه به عوامل پنجگانه رمین،آب،نیروی شخم ،نیروی کار و بذر بستگی داشت.

این 5 عامل به 2 دسته طبیعی و انسانی تقسیم می شد:

عوامل طبیعی (غیرمنقول): یعنی زمین و آب که زیر بنای اصلی تشکیل بنه به

حساب می آمد،و عوامل انسانی (منقول): که عبارت بود از نیروی کار

انسانی،نیروی شخم،بذرو

مقداری ابزار و وسایل کار متعلق به بنه.

تقسیم محصول بنه بر اساس این 5 عامل،با مختصر تغییر عرفی محلی،انجام می گرفت.

معمولا 2 عامل آب و زمین متعلق به مالک و3 عامل دیگر در اختیار

ارباب و یا گاوبنه قرار داشت.

تعداد بنه های یک روستا به مانند روستای طالب آباد با فاصله زمانی مدار گردش آب

برحسب شبانه روز در ارتباط بود،زیرا اگر مدار گردش آب یک روستا برمدار 12 شبانه

روز یکبار استوار بود،به طور طبیعی و سنتی،آن روستا 12 بنه داشت. به سخن

دیگر،برای هر بنه عموما یک شبانه روز آب در نظر گرفته می شد،ولی اگر این روستا 10

بنه می داشت،2 شبانه روز دیگر آب آن به آبیاری باغها و یا کشتهای جنبی و خصوصی

اختصاص می یافت.

یک بنه کامل با آب کافی می توانست دارای 6 نفر عضو،6 رأس گاوکار(گاو شخم

باشد،ولی به نسبت نوسان حجم آب،وسعت زمین های زیر کشت بنه تغییر می کرد

و به همان نسبت،از اعضاء و گاوکار بنه کاسته و یا به آن افزوده می شد.

بنه از نظر اجتماعی دارای ساختار درونی معینی بود.بدین ترتیب هر بنه کامل 6 نفره 3

عضو ساده و کم تجربه به نام پابنه یا برزگر بود.برزگران زیر نظر2 نفر به نام دم آبیار

(معاون آبیار) انجام وظیفه می کردند که خود تابع دستورات آبیار یا سربنه بودند.

سرپرست و یا مدیر داخلی بنه خود از مالک،ارباب و یا نماینده آن ها دستور می گرفت.

اعضاء بنه ها از جمله روستای طالب آباد راگا از حقوق ماهانه،پاداش و انعام برخوردار

بودند. آن ها در هر ماه مبلغی پول نقد و مقداری گندم دریافت می داشتند.البته مقدار

این دریافتی در دهات مختلف متفاوت بود.این دریافتی ماهانه،در واقع،همانند قرضی بود

که بایستی بهنگام سر خرمن تسویه می شد. در3 ماه برداشت خرمن و صیفی،به

اعضاء حقوقی پرداخت نمی شد،یعنی فقط 9 ماه ازسال دارای چنین حقوقی بودند.

در آخرین سال های قبل از اصلاحات ارضی،میزان این حقوق در ده طالب آباد

(شهر ری) 30 تومان پول نقد و30 من(90کیلوگرم) گندم بود.

اگر دهقانی به بیش از حقوق مقرری ماهانه نیاز داشت،با در نظر گرفتن شرایط مالی

به او پرداخت و به حساب بدهی او منظور می شد. بهنگام فروش یونجه،سرچر،ته چر و

علفچر،گاهی علاوه برحق عرفی،انعامی نیز به اعضاء بنه داده می شد و بهنگام عید

نوروز،به آن ها عیدی تعلق می گرفت، البته،گاهی هم ارباب بدهی های آن ها را

می بخشید. چهارپایان اعضاء بنه حق چریدن در زمین های بنه را پس از برداشت

محصول داشتند و مقداری محصول صیفی مجانا به اعضاء بنه تعلق می گرفت.

نجار و آهنگر بنه نیز ابزارهای شخصی و خانگی آن ها را به رایگان تعمیر می نمود

سلمانی و حمامی ده هم با شرایط سهل تری نیازهای آن ها را برآورده می کرد.

هر بنه علاوه برگروه های اصلی و صاحب نسق،دارای اعضاء جنبی بود :

آهنگر،نجار،سلمانی و حمامی تشکیل دهندگان این گروه و در خدمت بنه و اعضاء

آن بودند که به آن ها سالیانه کار می گفتند. آهنگر و نجار بر اساس جفت گاو متعلق

به بنه،سهمی برابر از فراورده های بنه دریافت می داشتند و در مقابل،نیازهای آن

را مجانا در اختیار سربنه قرار می دادند.

انواع بنه

بنه ای که عوامل پنجگانه آن در اختیار یک نفر قرار داشت،بنه ارباب رعیتی نامیده

می شد،ولی اگر2عامل زمین و آب در تملک مالک و3عامل بذر،گاوکار و نیروی انسانی

در اختیار فرد دیگری قرار داشت،بنه گاوبندی نام می گرفت.

مدیر،سرپرست و گرداننده عوامل منقول بنه را در روستاهای جنوب تهران همچون

طالب آباد گاوبند می گفتند،در بنه های ارباب رعیتی تهیه و سرپرستی عوامل پنجگانه

بر عهده ارباب و یا نماینده او بود،درصورتی که در بنه های گاوبندی مدیریت و گرداندن

امور بنه از ارباب منتزع و به عهده گاوبند قرار می گرفت. البته،مالکان گاهی اختیارات

گاوبند را مهار می کردند و در صورت بروز اختلاف،حق گاوبندی آنان را سلب و از

کشت و زرع آن ها در ده جلوگیری می کردند.

گاوبندان بیشتر محلی بودند.گاوبندانی که دارای چند بنه گاوبندی بودند ازمتمولین ده

محسوب می شدند و در طالب آباد هم اینگونه بود و با اعضاء بنه و دیگران رفتاری چون

ارباب داشتند،ولی آن هایی که یک لنگه گاو(یک رأس) یا یک جفت گاوبندی داشتند،

خود روی زمین کار می کردند و از زحمتکشان روستا بشمار می آمدند.

/ 1 نظر / 18 بازدید
arasto

علی بود استفاده بردم